Sudan Hartum Mescid-i Kebir Camii Avize Yenilenmesi
Sudan Hartum Mescid-i Kebir Camii Avize Yenileme (2015)
Hartum Sudan’ın başkentidir, Al Mukrin diye bilinen Beyaz Nil ile Mavi Nil’in birleştiği yerde bulunmaktadır, bu iki nehir birleşerek Nil nehri oluşmaktadır. Hartum Sudan’ın yönetim merkezidir ve başkent olarak kuruluşu on dokuzuncu yüz yıla dayalıdır.
1817 tarihli bir İngiliz haritasında Beyaz ve Mavi Nil nehirlerinin birleştiği yerde bir şehrin olduğuna işaret edilmediği görülmektedir. Hartum Osmanlı döneminde mimari ve idari açıdan bir gelişmeye sahne olmuştur. Şehre Türk, Mısır, Yunan ve diğer milletlerden insanlar göç etmiştir.
Muhammed Ali Paşa tarafından 1822 (m.) yılında Genel Komutan olarak atanan Muhammed Osman Bey Al Defterdar’ın Hartum’u idari merkez olarak seçmiştir.
Camii Konumu
Büyük Hartum mescidi modern Sudan tarihin bir parçasıdır. Camii şehrin önemli mimari ve İslami eserlerinden biridir. Mescit bir ilim ve tarihi minber olarak kabul edilmektedir ve yoğun olarak ziyaret edilmektedir.
Büyük Hartum mescidi Hıdiv ikinci Abbas Hilmi adıyla bilinen, Abbas meydanı olarak tanınan, şehrin ana meydanında yer almaktadır.
Caminin inşa edildiği bölge, Türkler gelmeden önce Al Şeyh İmam Bin Muhammed Al Fakih Al Mahsi mezarlığı bölgesi olarak tanınmaktaydı.
Mescit konum olarak Hartum şehrinin ortasında yer almaktadır. Mescidin Kuzey kapısı demiryolu sonuna kadar uzanan caddeye, batı kapısı Beyaz Nil’e kadar ulaşan caddeye, doğu kapısı Hartum Bahri’ye kadar uzanan caddeye açılmaktadır. Osmanlı döneminde 1830 (m.) yılında ülkenin başkenti olarak kabul edilen Hartum’un İslam şehir planlamasına göre düzenlendiği, şehrin ortasında bir mescidin yer aldığı ve bu mescidin şehrin merkezi, hareket ekseni ve ortak noktası olarak kabul edildiği görülmektedir.
Bu mescit modern arap şehri planlamasında önemli bir yere sahiptir ve şehirdeki hayatın merkezi olarak kabul edilmektedir.
Mescidi Kebir Camii’ nin İmarı ve Onarım Çalışmaları:
Mescit inşası düşüncesi 1864 (m.) yılında Hurşit Paşa döneminde ortaya atılmış 1245 (h.) yılında mescit inşaatı başlamıştır. İnşasının üzerinden yedi yıl geçtikten sonra 1253 (h.) yılında genişletilmiş, 7 Cumadi Al Avvel 1253 (h.) yılı içinde Cuma namazı kılınmıştır.
Mescidin açılışı 04 Aralık 1901 (m.) tarihinde Hıdiv ikinci Abbas Hilmi’nin ziyareti sırasından yapılmış, ancak içindeki bazı inşaatlar 1902 (m.) yılında tamamlanmış, daha sonra Kral Fuad ve oğlu kral Faruk tarafından geliştirilmiştir.
Sudan ile Mısır 13.11.2012 tarihinde Büyük Hartum Mescidinin imarı ve yenilenmesi projesi anlaşması imzalanmış, proje yapımını Al Mukavilon Al Arap şirketi ile Mısır Vakıflar Bakanlığı üstlenmiştir. Ancak maliyetin yüksek olmasından dolayı bu sözleşme uygulamaya geçirilmemiştir.
Mimari plan
Mescit 45X45m ölçülerinde kare plan şemasındadır. Harim içinde 36 adet sütün bulunmaktadır. Mimarî bakımdan daha çok Osmanlı’nın son dönemlerindeki Mısır bölgesi mimarisine benzediği görülmektedir.
Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) tarafından yapılan bakım çalışmaları
TİKA Hartum Program Koordinasyon Ofisi ile Sudan Hükümetini temsil eden Hartum eyaleti arasında Mayıs 2014 tarihinde imzalanan işbirliği protokolü gereği; TİKA mescidin elektrik tesisatlarını yenileyerek avize monte etmiştir. Proje uygulaması tamamlanarak Eski Eserler ve Müzeler Genel Kuruluna teslim edilmiştir.
Rölöve, Restitüsyon, Restorasyon ve Çevre Düzenleme projeleri çalışmaları yapılarak tamamlanmıştır.
