Romanya İsakça Mahmut Yazıcı Camii Restorasyonu (2021–2022)
Romanya İsakça Mahmut Yazıcı Camii Restorasyonu (2021–2022)
- Tarihi ve Konumu
İsakça Mahmut Yazıcı Camii, Romanya’nın Tulcea ili İsakça (Isaccea) kasabasında yer alan tarihi bir camidir.
Osmanlı döneminde Türklerin yoğun yaşadığı Tuna kıyısındaki bu yerleşimde inşa edilmiştir.
Tarihi yapının inşa tarihi kesin olmamakla birlikte, Türk kaynaklarına göre 1771, Rumen kaynaklarına göre 1860 civarı/restorasyonu yapılmış olduğuna dair bilgiler vardır.
Bu durum, yapının 18. yüzyıldan itibaren var olduğunu işaret eder, ancak orijinal tarih konusunda farklı kaynaklar arasında görüş ayrılığı olabilir.
Yapının Genel Tanımı ve Tarihçesi
Ekrem Hakkı Ayverdi’nin Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Tapu Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivlerindeki belgelere dayanarak yaptığı araştırmada Romanya’da Türk hakimiyeti döneminde 291 yapı inşa edildiği öğrenilmektedir. Mahmud Yazıcı Cami bunlar arasındadır.
İshakça’da ayakta kalan tek camii olan Mahmud Yazıcı Caminin giriş kapısı üzerinde 44x 90 cm. ölçülerinde talik stilde yazılmış on beyitten oluşan bir kitabesi vardır. Kitabede bani olarak yazılan Mahmud Yazıcı’ nın kim olduğu hakkında bir bilgi verilmemektedir.
Mahmud Yazıcı Camii ile ilgili en eski kaynağımız 1839 yılında yayınlanmış olan Hector de Bearn’in ” Quelques Souvenirsd’une Campagne en Turquie” adlı eserinde İsakça’ yı gösterdiği gravürüdür. Bugün ayakta olan yapının kitabesi Hicri 1280, Miladi 1863- 1864 yılına tekabül etmektedir. Çavuşesku Döneminde yapının tescilli olmasına rağmen yıkılma tehlikesi geçirdiği, Müftülük ve Türk Elçiliğinin çabalarıyla kurtulduğu fakat avludaki mezar taşlarının gittiği, eski mezarlık ve şadırvanında yol yapımında yok edildiği.
C.Bracacescu ve M.Maxim’in iddia ettikleri 1771 yılında kale ve caminin Rus askerleri tarafından tahrip edilmesi sonucunda yeni caminin yapılması ya da yeniden canlandırılması ve yeni baninin de Mahmud Yazıcı olduğu hipotezi kitabede onarımla ilgili herhangi bir bilginin olmamasına dayandırılarak yapının yeniden inşa edildiği yönünde kabul edilebilir.
1981 yılında yayınlanan Ekrem hakkı Ayverdi’nin kitabında Mahmud Yazıcı Camii, detaylı tasvirleri yapılmış, plan, fotoğraf, tavan ve göbek rölövesi verilmiştir.
Romanya’daki Osmanlı Mimarisini konu alan çalışmasında Turgay Yazar kitabeye göre yapının banisinin Mahmud Yazıcı olduğunu belirtir. Ekrem Hakkı Ayverdi’nin referansına dayanarak 1977 öncesinde minarenin güneyindeki kapının açıldığına işaret eder. 1980’li yıllara ait bölge halkından elde ettiği görsel belgelere dayanarak son cemaat yerinin üst kısmının yenilendiğini ve duvarlarının sıvandığını tespit etmiştir.
2004 yılında yayınlanmış olan, Filiz Halil’in İsakça’ yı anlattığı anı kitabında yapının kitabesi ve mimarisine dair bilgiler verilmektedir. 1995 yılında Arap bir Müslüman tarafından mimar Tudor Vuocila’ya tamir ettirilen caminin sağlamlığı ve malzemenin kalitesinden bahseder.
Yazılı kaynaklarımızın dışında 1865 doğumlu olan ve 20 yaşında Şumnu’ ya gelip, sonra İsakça’ya Mahmud Yazıcı Camine imam olarak gelen ve 1956’da vefatına kadar orada yaşayan ve görev yapan imamın torunu Memnune Ömer 74 yıldır İsakça’da yaşayan ve camii hakkında şu bilgileri vermektedir: Yapının mahfilinin hep olduğunu belirten Memnune Hanım şu anda yok olan caminin avlusunda bulunan haziresini ve kavuklu mezar taşının varlığını hatırlamaktadır. 1989’da caminin tekrar işlevine kavuştuğunu ve imamın geldiğini, rejim süresince kapalı kaldığını ifade etmiştir. 1994 yılında değiştirilmiş olan kuzeydeki girişin ahşap kolonları atılırken bir tanesini alıkoyarak orijinal kolonlardan birinin korunması ile önemli bir veri elde etmemizi sağlamıştır. 1994 yılında Iraklı bir iş adamının camiye yardımı ve restorasyon sırasında sıva ve minarenin sağlamlaştırılması ve 2010 yılında da zemin kuvvetlendirilmesini gerek din görevlilerinden gerekse İsakça Türk Cemaati Başkanı Nazif Ömer’den sözlü olarak öğrenilmiştir.
Yapının 1995 yılında geçirdiği onarım sırasında caminin iç ve dış sıvaları sökülerek yeniden sıva yapılıp boyanmıştır. Tavan hariç tüm ahşap kısımlar: kürsü, minber, sütunlar, pencereler vs.’ nin boyaları değiştirilmiştir. 2010 yılında Romanya Kültür Bakanlığı aracılığı ile caminin zemininin dört çevresi yarım metre aralıklı iki sıra, birinci sıra 3 m. ikinci sıra 1,5 m. derinliğinde özel bir araçla delinerek harç (çimento) ile kuvvetlendirilmiştir.
- Mimari Özellikler
Camii taş, tuğla ve ahşap kullanılarak inşa edilmiştir.
Girişte bir son cemaat yeri (avluya açık bölüm) ve önünde ahşap sütunlu bir sundurma mevcuttur.
Minare, yaklaşık 25 m yüksekliğinde olup, taş/tuğla esaslı bir gövdeye sahiptir.
İç mekân:
Tek bir ana ibadet mekânı bulunur.
Yanlarda ve girişte sütunlarla ayrılmış galeriler vardır, bu galeriler hem yapısal hem fonksiyonel bir düzen sağlar.
Mihrab tarafında üzerinde Arapça kitabe taşıyan taş bir levha yer alır.
Mimari üslup olarak yapı, Mediterranean/Osmanlı etkileri taşıyan sade ama işlevsel bir tipolojiyi temsil eder; geniş saçaklar, kemerli açıklıklar ve ahşap ögeler öne çıkar.
- Restorasyon Geçmişi
Yapı tarih boyunca birden fazla onarım/restorasyon süreci yaşamıştır:
1860’lar
Mahmut Efendi’nin adını taşıyan restorasyon bu tarihte yapılmıştır.
- ve 20. yüzyıllar
1886’da büyük bir bakım/onarım,
1916’da minarenin sıvanması ve iç boya işleri gibi müdahaleler gerçekleştirilmiştir.
- yüzyıl – TİKA Restorasyon Süreci
2021’den itibaren, TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) tarafından kapsamlı bir restorasyon çalışması yürütülmüştür.
Bu çalışmalar, yapının yıkılmaya yüz tutan halini stabilize etmeye ve özgün dokusunu korumaya yönelik yürütülmüştür.
Kitabe (yazıt) restorasyonu, İstanbul’dan gelen uzman akademisyen ekiplerce yapılmıştır.
Hat levhaları gibi dekoratif unsurlar da özgün estetiği gözetilerek yenilenmiştir.
Bu restorasyon, on yılı aşkın yerel çaba ve izin sürecinin ardından yürütülmüş ve Romanya’daki Osmanlı dönemi eserlerinin korunması açısından önemlidir.
- Restorasyon Teknikleri
Restorasyonun teknik yaklaşımı genelde şu unsurları içermiştir:
1) Yapısal Güçlendirme
Taş temel duvarları ve minarenin taşıyıcı özellikleri detaylı incelenerek, hidrolik esaslı uygun bağlayıcılar ve tuğla taşıyıcı ögeler ile güçlendirilmiştir.
Çatlak ve kırıklar, uygun malzeme enjeksiyonu ile güçlendirilmiştir.
2) Orijinal Mimari Detay Koruma
Ahşap ögeler (sundurma kolonları, çatı saçakları, döşeme ve tavan kaplamaları, çatı, duvarlarda çürüyen ahşap karkas) özgün formlarına uygun malzemelerle onarılarak güçlendirilmiştir.
Orijinal taş ve tuğla örgü korunmaya çalışılarak gerekli yerlerde yenileri ile herhangi bir tarihselliği bozmayacak şekilde yer değiştirilmiştir.
3) Yüzey Temizleme ve Restorasyon
Ahşap yüzeylerde birikmiş kir, biyolojik birikintiler ve eski boya tabakaları tahribatsız tekniklerle temizlenmiştir.
Kitabe ve süslemeler için uzman ekip tarafından titiz temizlik ve hat sanatı yenilemesi yapılmıştır.
4) Çağdaş Koruma Yaklaşımı
Modern restorasyon ilkelerine göre, orijinal mimari dokuya sadakat ve yapının tarihsel kimliğinin korunması önceliklidir.
Gereksiz modern ekleme ya da tarihsizleştirme yapılmadan restorasyon yürütülmüştür.
Bu teknikler, Osmanlı dönemi taş/ahşap yapılar için uluslararası koruma prensipleriyle uyumlu olacak şekilde uygulanmaktadır.
- Eserin Restore edilmesi Neden Önemli?
İsakça Camii, Romanya’daki az sayıdaki minareli Osmanlı dönemi camisinden biri olarak kültürel ve mimari açıdan önemli bir mirastır.
TİKA’nın restorasyon çalışması, bu ortak tarih ve kültürel mirası koruma hedefinin bir parçasıdır.
KiTABE
Mahmut Yazıcıyı Mudam
Ettikçe Hayra İtmam
Ecru Sevabı İltizam
Allah Muvaffak Eylesin.
Edup İşakça da Bina
Bu Camii Aldı Dua
Cümle Ahaliyi Kaza
Mesrur Oldular Bütün.
Alemin Böyle Bir Eser
Namın Anın İbka Eder
Bu Hikmetin Nevi Beşer.
Şükr u Sipas Eylesin.
Sarf Eyledikçe Himmetin
Hayrata Vakt-i Kudretin
Hak Itibar Ve Servetin
Mezdad Eyler Günbegün.
Tahsin Eyler Raşid Dahi
Tarihin İnşaat Eyledi
Yaptı Bu Ala Camii
Mahmut YAZICI Hayru İçin.
H.1280
