KKTC Alparslan Türkeş Evi Restorasyonu (2018)

Alparslan Türkeş kimdir?

Alparslan, 25 Kasım 1917 tarihinde Koyunoğlu ailesinden Tuzlalı Ahmet Hamdi Bey ile Fatma Zehra Hanım’ın çocuğu Hüseyin Feyzullah olarak Lefkoşa’da Haydarpaşa Mahallesi Kirlizade Sokağı 13 numaralı evde dünyaya gelmiştir. 3 Haziran 1933’te ailesiyle birlikte Lefkoşa’dan İstanbul’a gelmiştir.

Askeri kariyerinin başlaması

Alparslan Türkeş, 1933’te Kuleli Askerî Lisesi’ne kaydoldu.1936’da Kuleli Askerî Lisesi’nden mezun olup 1938’de Harp Okulu’nu bitirdi. 1939’da piyade asteğmeni olarak atış okuluna girerek buradan teğmen rütbesiyle mezun oldu. Refik Yurtsever’in ablasının kızı Muzaffer ile 1940’ta evlendi. Bu sırada Gelibolu’daki 58. Piyade Alayı 5. Bölük Komutanlığı’na tayin edildi ve Balıkesir, Bandırma, Edincik, Erdek ve Marmara Adası’nda görev aldı. 1944’te üsteğmen rütbesindeyken Nihal Atsız ile birlikte “Irkçılık-Turancılık” davasından yargılandı ve 9 ay 10 gün Tophane Askeri Hapishanesi’nde kaldı. 1945 yılında Askeri Yargıtay kararıyla tahliye edildi ve 1947’de orduya tekrar döndü. 1955’te ABD’de Amerikan Harp Akademisi’ni ve Piyade Okulu’nu bitirdi. 1955-1957 yılları arasında Washington’da NATO Daimî Komitesi’nde Türk Genelkurmayı temsil heyetinde görev yaptı. Aynı sırada uluslararası ekonomi eğitimi gördü. 1959’da Almanya’da Atom ve Nükleer Okulu’nda eğitim gördü, sonra albaylığa yükseldi ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı NATO Şube Müdürü olarak atandı.

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi dönemi

Türkeş, milliyetçi çevreleri bir araya getirmek için 2 Mayıs 1963’te Türkiye Huzur ve Yükselme Derneği’ni kurdu. Darbe hazırlığı yapan Talat Aydemir –Fethi Gürcan ikilisiyle temas kurdu. Ancak Talat Aydemir’le anlaşamadı. Bunun üzerine darbeyi hükümete haber verdi. Kendisi de darbe girişimi nedeniyle yargılandı, ancak darbeyi hükümete duyurduğu için beraat etti. Alparslan Türkeş, sürgünde olduğu dönemde 14’lerden çoğu ile sık sık bir araya gelerek dönüşten sonraki stratejisini belirleyici toplantılar yapmıştı. Nitekim 31 Mart 1965’te, 14’lerden Dündar Taşer, Ahmet Er, Muzaffer Özdağ, Rıfat Baykal, Mustafa Kaplan gibi eski MBK üyeleri ile birlikte Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi – (CKMP)’ne girerek fiilen siyasi hayata atılmış oldu. 1965’te bu partinin başkanı oldu, parti tüzüğünde 9 Işık Doktrini yer aldı. Türkeş, bu dönemde kendisini sevenler tarafından Başbuğ ilan edildi ve aynı yıl Ankara’dan milletvekili seçildi. 6-8 Şubat 1969’da CKMP adı Milliyetçi Hareket Partisi ve amblemi de üç hilal olarak değiştirdi.

Ailesi ve ölümü

Türkeş’in İlk evliliği, 1940 yılında, Muzaffer Hanım ile olup, Çocukları: Ayzit, Umay, Selcen, Sevenbige (Çağrı), Yıldırım Tuğrul’dur.

Türkeş’in ikinci evliliği, 1976 yılında, Seval Hanım ile olup,. Çocukları: Ayyüce, Ahmet Kutalmış’tır.

Alparslan Türkeş, 4 Nisan 1997’de geçirdiği kalp krizi sonucu Ankara’da yaşama veda etti. Kabri, Ankara Beştepe’de bulunmaktadır.

Merhum Alparslan Türkeş’in Doğduğu Evin Restorasyonunun amacı

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) başkenti Lefkoşa ‘da Türk siyasetinin önemli isimlerinden merhum Alparslan Türkeş ‘in doğup çocukluğunun bir kısmını geçirdiği evin restore edilerek kendisine ait eşyalar ile müze kurulması amaçlanmıştır.

Evin Mimarisi

Evin bulunduğu alana taş söve ve basık kemerli bir ahşap kapıdan iki avlulu alanın birinci kısmına girilir. Avlu tek katlı yapılarla çevrilidir. Lüzinyan Müzesi hariç diğerleri metruk durumdadır. Her iki avlu içerisinde herhangi bir müştemilat yoktur.

Ev iki katlı L formunda yığma kargırdır. Alt katta bir koridorla ikinci avluya geçiş sağlanmaktadır. Alt kat 90 cm yığma moloz taş duvar, üst kat zaman içerisinde müdahale görmüş tuğla, briket, taş veya karışık malzeme ile kargır olarak inşaa edilmiştir. Zemin katı tavanı ile birinci kat tavanı taşıyıcı kirişli ahşap tavan ve altında yöresel hasır ile kaplıdır. Pencereler ahşap klasik pencere ve dışarısında ahşap kepenk bulunmaktadır. Avlu giriş kapısı düşey ahşap kalas kapıdır. Diğer kapılar beş tablalı masif ahşaptır. Zemin kat döşemeleri Kıbrıs traverteni taş kaplamadır.

Zemin kat ve birinci katın birbiri ile fiziki bağlantısı bulunmamaktadır.

Zemin katta iki avlu arası geçiş koridoru dışında, koridorun sağında bir oda, solunda birbiri ile bağlantılı iki adet oda bulunmaktadır.

Birinci katta Zemin kat koridoru ile sağ oda üzerinde bir oda ve büyük bir salon bulunmaktadır. Birinci kata birinci avludan ahşap bir merdivenle çıkılmakta ve ikinci bir ahşap merdivenle de ikinci avluya inilmektedir. 

Restorasyon çalışmaları

Evin bulunduğu alanın üç tarafı metruk yapılarla çevrilidir.

Öncelikle çevre yapıların avlulara bakan kısımlarının güçlendirilerek Ev için tehlike oluşturmasının önlenmesi planlanmıştır.

Restorasyonu yapılacak evin statik güçlendirmesi yapılarak, onarım sonrası Alparslan Türkeş’in şahsi eşyalarının sergilendiği bir müzeye dönüştürülmesi amaçlanmıştır.

Mevcut ev iki katlı olup alt kat ile üst katın fiziki bağlantısı yoktur. İkinci avluda evin bir bölümünün yıkıldığı ve temel izlerinin halen durduğu gözlenmiştir. Ayrıca ikinci katta yıkıntıya bakan odadan bir kapı açıklığı olduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle bu alanda araştırma kazısı planlanmış, bulunan izlere göre ikinci kat ile zemin katın fiziki bağlantısı için bir merdiven yapılmıştır. Diğer temel kalıntısının tuvalet ve mutfak olarak düzenlenmesi planlanmış, bu doğrultuda hazırlanan projeler KKTC Koruma Kurulu ile uygulanmasına karar verilmiştir.

Müze sergileme düzeni

Harabeye dönme tehlikesiyle karşı karşıya olan ev, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı himayelerinde Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) tarafından 2018 yılında restore edilmiştir. Restorasyonu tamamlanan ev, Temmuz 2019 tarihinde resmi bir törenle “Alparslan Türkeş Müzesi” olarak ziyarete açılmıştır.

Müze, Kıbrıs’taki tipik 1920’li yıllara ait sivil mimari özelliklerini yansıtan bir yapıda bulunmaktadır ve ziyaretçilere şunları sunmayı amaçlamaktadır.

Türkeş’in çocukluğunu geçirdiği mekânı göstererek, onun yaşamının ilk yıllarına dair tarihi bir perspektif sunar.

Müzede, Alparslan Türkeş’in yaşamı boyunca kullandığı bazı kişisel eşyaları ve fotoğrafları sergilenmektedir.

Türk tarihinde önemli olan bazı belgeler ve Kıbrıs Türk halkının bağımsızlık mücadelesiyle ilgili hatıralar da yer almaktadır.

Müze, merhum Türkeş’in kendi sesinden kurultaylarda yaptığı bazı konuşmaları dinleme fırsatı da sunmaktadır.

Müze, aynı zamanda Kıbrıs Türk halkının o zorlu yıllardan bugüne uzanan mücadelesinin bir anması niteliğinde olup, KKTC’nin tarihi ve kültürel tanıtımına katkı sağlamaktadır.

Müze, Alparslan Türkeş’in siyasi kimliğinin yanı sıra, bir Kıbrıs Türkü olarak kökenlerini ve Kıbrıs mücadelesine olan katkılarını da gözler önüne sermektedir.