Edirne Selimiye Camii Arastası Restorasyonu (1995)
Edirne Selimiye Camii Arastası Restorasyonu (1995)
Tanım ve Tarihçe
Selimiye Arastası, Edirne’de UNESCO Dünya Mirası listesine alınmış Selimiye Camii Külliyesi’nin bir parçası olan tarihî çarşılardır. Çarşı, klasik Osmanlı mimarisinin önemli sivil yapılarından biridir ve caminin ekonomik ve kentsel yapısını tamamlar.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde çok sayıda ayakkabıcı, yemenici olması dolayısıyla Kavaflar Çarşısı olarak tanımladığı Selimiye Arastası’nda bulunan dükkanlar, günümüzde daha çok şekerlemeci ve hediyelik eşya satan esnafa ev sahipliği yapıyor.
Tarihi Selimiye Arastası, her sabah esnafın “bereket duası”yla kapılarını açıyor.
Ne zaman yapıldı?
Selimiye Camii’nin inşasından bir süre sonra, Sultan III. Murad (1574-1595) döneminde Mimar Sinan’ın kalfası Davut Ağa tarafından yaptırılmıştır. Arasta, camiye gelir sağlamak ve çevresel destek/koruma oluşturmak için planlanmıştır.
“Arasta”, Osmanlı dönemi çarşı geleneğinde aynı türde esnafın topluca bulunduğu sıra dükkanlar bölgesi anlamına gelir.
Mimari Özellikleri
Uzunluğu ve yapısı
Arasta yaklaşık 225–256 metre uzunluğunda, 73 kemerli bir taş yapıdır ve dört giriş kapısına sahiptir. Her iki yan boyunca toplam yaklaşık 124 dükkân yer alır.
Malzeme ve düzen
Klasik Osmanlı taş mimarî anlayışına göre inşa edilmiş olup kemerler ve düzenli sıra dükkanlar, çarşının ritmik ve dengeli cephe görünümünü oluşturur. Arastanın mimarî planı, cami terasının çevresindeki topografyaya uyumlu olarak kurgulanmıştır.
İşlev
Ekonomik olarak camii vakfına gelir sağlamak, ziyaretçilerin dolaşabileceği ticaret alanı oluşturmak ve Selimiye Camii’nin batı-güney cephelerini kentsel manada desteklemek için inşa edilmiştir.
Onarım ve Restorasyon Geçmişi
Arasta çarşısı da Selimiye Camii’nin geri kalanıyla birlikte zamanla çeşitli onarım ve restorasyon çalışmaları geçirmiştir:
Tarihî süreçte onarımlar
Osmanlı döneminden günümüze kadar Arasta, yangın, savaş ve doğal etkiler nedeniyle hasar görmüş; özellikle 19. yüzyılda çarşının kurşun kaplama çatı örtüsü sökülmüş ve çatı kiremitle kaplanmıştır. Bu tür müdahaleler arastanın plan ve malzemesinde değişikliklere yol açmıştır.
Genel olarak “uzun dönemli restorasyonlar ve bakım çalışmaları” söz konusu olduğu belirtilir, bu da yapının zaman zaman yenilenerek ayakta tutulduğu anlamına gelir.
- yüzyıl ve sonrası çalışmalar
UNESCO Dünya Mirası kapsamındaki kapsamlı değerlendirmelerde, Arasta’nın özgün planına sadık kalınarak yeniden inşa edildiği / restore edildiği belirtiliyor. Bu çalışmalarla çarşının tarihî karakteri korunmuştur.
Arasta’ya özel ayrıntılı bir restorasyon tarihçesi yayınlanan belgelerde yer almasa da tüm külliyede yapılan çalışmaların parçası olarak düzenli bakım ve onarımdan geçtiği bilinmektedir.
1995 yılı onarımında arasta elektrik, yangın, ısınma tesisatları kanal içerisine alınarak modernizasyonu yapılmıştır. Arasta kurşun örtüsü yenilenmiş, duvar, döşeme, dükkân cepheleri özgün restorasyon teknikleri ile restore edilmiştir.
Selimiye Camii Külliyesi İlişkisi
Arasta, Selimiye Camii külliyesinin bir parçası olarak cami, medreseler, sıbyan okulu ve diğer yapılarla entegre bir biçimde değerlendirilir. Bu külliye, Mimar Sinan’ın “ustalık eseri” olarak kabul edilen caminin mimarî ve işlevsel çevresini oluşturur.
Selimiye Camii’nin restorasyonları (2021-2025 döneminde de devam eden büyük ölçekli onarım projeleri) külliyenin tüm unsurlarını kapsayacak şekilde planlanır; bu kapsamda çarşının çevresel ve yapısal bütünlüğü de dikkate alınır.
