Samsun Kavak Bekdemir Köy Camii Onarımı (2006)
Samsun Kavak Bekdemir Köy Camii Onarımı (2006)
Samsun, Kavak ilçesi, Bekdemir köyü, Köyiçi Mevkiinde bulunan, Tapunun 5 pafta, 119 ada, 66 parsel numarasında kayıtlı tescilli yapı 423.22m2 arsa alanına sahiptir. Maliki “Elhaç Abdurrahman Camii Şerifi Vakfı”dır. Tarihî cami, ahşap mimarinin Anadolu’daki nadir örneklerinden biridir.
Yapı, tamamen ahşaptan ve çivi kullanılmadan inşa edilmiştir; doğrudan ağaç kalaslarının birbirine geçirilmesiyle kurulmuştur.
Bu teknik, Osmanlı döneminde ahşap cami yapımında görülen özgün bir ustalık örneğidir.
Tarihî Geçmiş
Yapının asıl katının 1596, üst kat (mahfil) bölümünün ise 1599 yılında yapıldığı tahmin edilmektedir. Bu tarih esas olarak yapı tekniği ve süslemeler üzerinden yapılan araştırmalara dayanır.
İç mekânda bulunan süslemelerdeki kitabenin tarihi olan 1877, bezemelerin yapım yılı olarak kabul edilir.
Ayrıca caminin ilk yapıldığında bugünkü yerinde değil, köyün yakınındaki bir mezarlık alanında bulunduğu ve sonradan sökülerek bugünkü yerine taşındığı yönünde bilgiler vardır.
Mimari Özellikler
Hicri 1294 (Miladi 1873) yılında yapılan cami yörede önemli bir eser niteliğindedir. Samsun ilinde bu özelliği ile Çarşamba’daki Göğceli camiinden sonra ikinci konumdadır. Ahşap ve içi bezemeli bir örneğe bölgede henüz rastlanmamıştır.
Ahşap yapım
Cami meşe ağacından yapılmış kalasların birbirine geçmesiyle inşa edilmiştir; hiçbir çivi kullanılmamıştır. Bu yapı “çantı tekniği” olarak bilinen yöntemle kurulur. Meşe ağacından kalasların birbirine geçmesi ile yapılmış, ahşap direklerle taşınan revakla çevrilidir. Geniş saçaklı kırma çatı Marsilya tipi kiremitli örtülüdür.
Plan ve yapı
Cami iki katlıdır ve kareye yakın bir plana sahiptir. Üç cepheden revaklarla çevrilidir; kuzey cephesinde daha geniş tutulan bir giriş revakı vardır.
Ornamentasyon (süsleme)
İç mekân kök boyalarla yapılmış bitkisel motifli kalem işleriyle bezeli olup geleneksel Anadolu ahşap süsleme sanatını yansıtır.
Caminin oyma olarak yapılan kapısı bitki motifleri ile süslüdür. Kapının üst tarafında friz halinde parmak motifi süslemesi bulunmaktadır. Daha üste iki pencerenin orta kısmında yuvarlak bir madalyon içerisinde Arapça bir yazı bulunmaktadır.
Caminin içi kök boyadan yapılmış çeşitli bitkisel motiflerle bezemelidir.
Avlu ve çevre
Caminin avlusunda taştan yapılmış geleneksel bir çeşme bulunur. Daha önce Tescilli yapının avlusunda taştan yapılmış bir çeşme mevcut ise de bugün akıbeti belli değildir. Çeşmenin ön yüzü iki pano halinde düzenlenmiş, soldaki panonun ortasında bir yuvarlak içinde ay ve çiçek motifi, dipte yıldız motifi ve başka motifler işlendiği köyün yaşlı insanlarının anlatımı ile öğrenilmiştir.
Önemli Özellikler ve Hikâyeler
Cami, sadece mimarî özellikleriyle değil, içindeki enteresan folklorik hikâyelerle de dikkat çeker. Örneğin imamların anlattığına göre mihrabın içinde bir dönem arıların bal yaptığı bölmeler bulunmuş; bu bal cami giderlerine ancak imamın maaşına katkı sağlamak için kullanılmıştır.
1996’da bazı yabancı bilim insanlarının camideki ağaçların yaşını inceleyip yaklaşık 490 yıl olduğu sonucuna vardığı belirtilmiştir.
Koruma Durumu
Cami, Samsun Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nca 1995’te “birinci derece koruma” kapsamına alınmıştır. Bu sayede mimarî, malzeme ve süsleme özellikleri korunmaktadır.
Samsun Kavak Bekdemir Köyü Camii, Anadolu’nun ahşap cami mimarisinin nadir ve değerli bir örneğidir.
Yapının çivisiz inşası, kök boya ile yapılan geleneksel süslemeleri, taş çeşmelik avlusu ve mihrabındaki ilginç bal hikâyesi ile hem mimarî hem de sosyo‑kültürel açıdan dikkat çeker. Yerel toplum tarafından hâlâ ibadete açık tutulmakta ve ziyaret edilmektedir.
