Samsun Vezirköprü Taşhan Restorasyonu (2007)
Samsun Vezirköprü Taşhan Restorasyonu (2007)
Tarihî ve Mimari Özellikler
Samsun İli Vezirköprü İlçesi Çanaklı Mahallesi (103) ada, (9) parselde 1368 m2. yüzölçümlü Vakıflar Genel Müdürlüğü ve Orta Camii Vakfı adına kayıtlı Taşhan ve ahır vasıflı eserin geç Osmanlı döneminde yapıldığı bilinmektedir. İki katlı olarak inşa edilen Taşhan geçmişte ticaret ile konaklama işlevi gören tarihî bir handır. Üç kapısı mevcuttur.
Hanın yapı kitabesi yoktur ve inşası konusunda bir belge bulunmamıştır ancak Vezirköprü’nün hızla büyüyüp ticari kapasitesinin genişlediği 17. yüzyıl ile 19. yüzyıl arasında yaptırılmış olduğu düşünülür. Vakıflar Genel Müdürlüğü arşivinde bulunan Şehit Müftü Mustafa Bey’e ait vakfiyede geçen “köprü kazasından bir adet han yaptırdı” ibaresine dayanarak yapının 1800 yılında Şehit Müftü Mustafa Bey Vakfı’nın gelirleri ile yapıldığı sonucuna varılmıştır.
Kare planlı bir han yapısıdır; ortada avlu, çevresinde revaklar ve hücre niteliğinde odalar bulunur. Üç kapılı bir yapıya giriş, batı cephesindeki kapıdan sağlanmaktadır. Ortadaki avluyu ikinci katı ahşap direklerin taşıdığı revaklar ve bunların gerisinde kalan hücreler çevreler. İkinci kat, basit korkuluklarla çevrelenmiştir. Hücrelerin her birinde birer ocak ve dolap nişi bulunur.
Yapı taş ve moloz taş ile tuğla malzeme kullanılarak yapılmış, kırma çatısı alaturka kiremitle örtülmüştür. Taşhan tipik kervansaray/han mimarîsi örneğidir; alt katta ticaret ve konaklama, üst katta konaklama veya depo işlevi görülebilirdi.
Restorasyon ve Müdahale Geçmişi
2007 — İlk Büyük Onarım
2007 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restorasyonu yapılmıştır. Üst kattaki hücreleri otel odası, alt kattaki develik ise lokanta olarak düzenlenmiştir.
Taşhan, hafif yamuk, dikdörtgen planlı bir yapıdır. Kesme taş ve tuğlanın bir arada kullanıldığı almaşık bir teknikle yapılmıştır. Yapının Kuzey duvarı 1943 depreminde büyük ölçüde yıkılmış ve bu tarihten sonra taş yerine hımışla (ağaç çatkıların arasına kerpiç doldurulması) yenilenmiştir.
Restorasyon sırasında
Hanın güney duvarına bitişik sonradan yapılmış dükkânlar kaldırılmış, açıklıklar kapatılmış,
Yıkılmış ve erimiş duvarlar ile ahşap kirişler yenilenmiş,
Avlu ortasında artık izi belli olan sekizgen şadırvanın benzeri yeniden yapılmış,
Çatı kaplaması kiremit ile değiştirilmiş,
Hücreleri ayıran duvar dolgularında yeni ateş tuğlalar kullanılmıştır.
Bu çalışma ile hanın simgesel mimarî unsurları yeniden canlandırılmıştır.
2014 — Yangın Sonrası Hasar
29 Eylül 2014 tarihinde çıkan yangın nedeniyle Taşhan ciddi şekilde hasar görmüştür. Yangının elektrik kontağından çıktığı tahmin edilmiştir ve itfaiye ekipleri birkaç saatlik çalışma ile yangını kontrol altına almıştır.
2015–2017 — Yeniden Restorasyon
Hasar sonrasında bir kez daha restorasyon çalışmaları başlatılmıştır.
2017’de restorasyon tamamlanmış ve Taşhan — yaklaşık 300 yıllık tarihî eser olarak yeniden canlandırılmıştır.
Restorasyon sonrası Taşhan’ın yeni işlevleri
Otel ve restoran olarak hizmete açılmıştır.
Üst katta 35 yatak kapasitesine sahip butik otel,
Alt katta restoran, küçük dükkanlar, abdesthane, çocuk oyun alanı gibi kullanım alanları oluşturulmuştur.
Bu dönüşümle yapı hem turizme hem yerel ekonomiye katkı sağlayacak şekilde işlevsel hale getirilmiştir.
Tarihî Önemi
Taşhan, Vezirköprü’nün tarihî ticaret ve konaklama kültürünün bir simgesidir. Osmanlı dönemi ticaret yolları üzerindeki önemi nedeniyle han olarak inşa edildiği değerlendirilir.
Yapının uzun süreli bakımsızlığı sonrasında iki kez restore edilmesi, hem kültürel mirasın korunması hem de ekonomik bir kaynak olarak değerlendirilmesi açısından önemli görülmektedir.
